Ambitni, Błyskotliwi, Wykształceni - kariera w ABW

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako jedna z nielicznych służb specjalnych w Unii Europejskiej nadal utrzymuje pion śledczy. Dlatego karierę w jej strukturach mają szansę zrobić przede wszystkim prawnicy.

ABW jest instytucją rządową odpowiedzialną za wewnętrzne bezpieczeństwo państwa. Jej funkcjonariusze określone przez ustawodawcę zadania realizują w trzech obszarach: śledczym, operacyjnym oraz analitycznym. Aby wstąpić w szeregi ABW, trzeba spełnić wymogi formalne oraz posiadać co najmniej średnie wykształcenie. W rzeczywistości jednak osoby bez wyższego wykształcenia są przyjmowane sporadycznie. Służba w ABW ma zróżnicowany charakter, zarówno zespołowy jak i indywidualny, i stanowi prawdziwe wyzwanie dla osób o wysokich ambicjach. – Większość ludzi do służb specjalnych przychodzi ze względu na chęć przeżycia przygody. Muszą oni jednak zdawać sobie sprawę z tego, że jest to przygoda na całe życie. Pracy tej nie można bowiem potraktować jako jednego z wielu zawodowych wyborów – podkreśla Andrzej Barcikowski, ostatni szef Urzędu Ochrony Państwa, a zarazem pierwszy szef powstałej po jego rozwiązaniu Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Służba w ABW daje możliwość wykazania się specjalistom posiadającym szeroką wiedzę i szczególne umiejętności z różnych dziedzin. Bardzo mile widziani są prawnicy, bo to oni tworzą zrąb pionu śledczego ABW. Poszukiwani są także lingwiści, analitycy i inżynierowie wielu specjalności. – Jeśli potrzebne są np. osoby do Departamentu Ochrony Ekonomicznych Interesów Państwa, to wiadomo, że preferowani będą kandydaci z dyplomem z zakresu ekonomii czy zarządzania. Z kolei, gdy ktoś jest przymierzany do pionu kontrwywiadu albo kontrterroryzmu, to w cenie będzie wykształcenie socjologiczne lub politologiczne. Te nauki dają bowiem pewien grunt erudycyjny pod pracę w takim charakterze – wyjaśnia Andrzej Barcikowski. Obecnie dla służb specjalnych ogromne znaczenie ma cyberprzestrzeń. Dlatego, aby podołać zadaniom związanym z jej monitoringiem i ochroną, potrzebni są informatycy i absolwenci innych kierunków technicznych. Służba w ABW wymaga od funkcjonariuszy wyjątkowego zaangażowania w powierzone zadania, nierzadko poświęcenia dla wspólnego dobra i wielu wyrzeczeń kosztem życia prywatnego. Realizacja zadań często związana jest z nadzwyczajnym wysiłkiem fizycznym i psychicznym, a w wielu przypadkach również z podejmowaniem ryzyka. – Przez pięć lat można pracować w normalnych warunkach, ale później w jakiejś ekstremalnej sytuacji może się okazać, że trzeba stać się funkcjonariuszem, który bierze udział w akcji. Czasem wiąże się to z koniecznością narażania własnego zdrowia i życia – mówi były szef ABW. Z drugiej strony praca w Agencji zapewnia poczucie stabilizacji zawodowej. Bo wiadomo, że w służbach specjalnych nie da się nikogo zwolnić pod byle pretekstem.

Sprawny, silny i odważny
„Czy ktoś mógłby mi udzielić konkretniejszych informacji, co muszę zrobić, żeby dostać się do Agencji. Ile muszę mieć lat, jaki zawód lub kierunek studiów, jakie konkretne predyspozycje, i to co mi się jeszcze przyda wiedzieć na ten temat”, pyta na jednym z forów poświęconych służbom specjalnym internautka Elektra. Takich jak ona chętnych do pracy w ABW jest dużo więcej. Co zatem powinni zrobić ci, którzy są zdecydowani na związanie się ze służbami specjalnymi? – Złożyć podanie do komórki kadrowej lub w lokalnej delegaturze i czekać – mówi jeden z funkcjonariuszy. Jeśli okaże się, że dany kandydat mógłby się ABW przydać, na pewno zostanie o tym poinformowany. – Wysłałem papiery do głównej siedziby ABW. Po kilku miesiącach zostałem zaproszony na rozmowę. Uprzedzono mnie, że proces rekrutacji jest wieloetapowy. I rzeczywiście była góra formularzy do wypełnienia, różne testy z często dziwacznymi pytaniami, a nawet badanie na wykrywaczu kłamstw. Wiem też, że robili wywiad środowiskowy – wspomina Marek, absolwent socjologii jednej z warszawskich uczelni. Do służby jednak się nie dostał. Na którymś z kolejnych etapów weryfikacji grzecznie mu podziękowano. – Nie wytłumaczyli mi, dlaczego ze mnie rezygnują. Na „odchodne” powiedzieli tylko, żebym nie rozpowiadał o tym, co tutaj zobaczyłem i czego doświadczyłem – dodaje. Ci, którym uda się przejść selekcję, są kierowani na czteromiesięczne wstępne przeszkolenie prowadzone w ośrodku ABW, a następnie obejmowani obowiązującym w Agencji specjalistycznym systemem szkolenia. Funkcjonariusze chcący wstąpić w szeregi V Wydziału Departamentu Przeciwdziałania Terroryzmowi muszą dodatkowo zdać egzamin ze sprawności fizycznej. Komisja egzaminacyjna weryfikuje m.in. wydolność i wytrzymałość kandydata (test Coopera), jego sprawność, siłę i zwinność oraz cechy wolicjonalne, tj. odwagę, upór i zaciętość. Jest również egzamin z pływania i nurkowania. Do służby w grupie antyterrorystycznej ABW mogą zostać zakwalifikowani tylko ci, którzy we wszystkich testach sprawnościowych uzyskali, co najmniej 20 punktów i średnią ocenę 4.
Do ABW zgłaszają się nie tylko osoby świeżo po studiach, ale również pracujące zawodowo w tym także w służbach mundurowych. – Ludzie, którzy mają zaawansowane doświadczenia w innych służbach państwowych, nie są jednak zbyt chętnie widziani. Do ABW powinni bowiem przychodzić ci, których można „ulepić” od początku. Bo jeśli np. zgłasza się policjant lub żołnierz, to on przychodzi z pewnymi nawykami ukształtowanymi w tamtych strukturach, a niekoniecznie funkcjonalnymi w służbach specjalnych – wyjaśnia Andrzej Barcikowski. W pracy w ABW bardzo ważna jest prewencja. Trzeba monitorować sytuację zanim dojdzie do jakiegoś zdarzenia. Natomiast istotą policji jest wchodzenie do gry, gdy przestępstwo już zostało popełnione. – Oczywiście te dwa podejścia się uzupełniają, ale wymagają też różnych kompetencji – dodaje były szef ABW.

Ta praca to misja
ABW zapewnia, że jej kadra wyróżnia się odpowiednimi standardami etycznymi do realizowania ważnych dla bezpieczeństwa państwa zadań. Cechuje ją także silny patriotyzm i szacunek dla historii narodu. Z opinią tą zgadza się Andrzej Barcikowski. – W ABW rzeczywiście jest ogromny potencjał kadrowy. To są ludzie potrafiący samodzielnie myśleć. Kierując Agencją, zawsze przedkładałem niezależność myślenia podwładnych nad służbową podległość. Zachęcałem ich do tego, żeby mieli zdanie niekoniecznie takie jak szef. Choć zdarzały się sytuacje, gdy pytałem funkcjonariusza o opinię w danej sprawie, a on na to: a jaka ma być? Na szczęście były to rzadkie przypadki – mówi z uśmiechem Barcikowski. Funkcjonariusze swoją pracę traktują jak misję dlatego rzadko się zdarza, że dobrowolnie godzą się przejść ma emeryturę. A ustawa daję im taką możliwość już po 15 latach służby. – Oczywiście zdarza się, że ludzie odchodzą. Wtedy w zależności od tego, ile lat taki funkcjonariusz spędził w służbie i jaką wiedzą dysponował, może on się liczyć z tym, że będzie prowadzony monitoring jego dalszych poczynań. Większość funkcjonariuszy ma jednak swój ugruntowany etos zawodowy i bardzo rzadko się zdarza, aby po opuszczeniu służby podejmowali działalność niezgodną z prawem, a zwłaszcza przestępczą. Znam takich ludzi, którzy po wielu latach od odejścia ze służby, chronią swoje źródła osobowe – mówi Andrzej Barcikowski. O tym, że do pracy w ABW ludzie przychodzą z przekonania, a nie dla chęci zysku świadczą wynagrodzenia, na jakie mogą liczyć funkcjonariusze. Mimo że ich praca często niesie za sobą ryzyko zarabiają tylko nieco więcej niż pracownicy cywilnego aparatu państwa. Dokładne stawki okryte są tajemnicą. Oczywiście za szczególne osiągnięcia przewidziane są premie i inne gratyfikacje. Są również bonusy pozapłacowe jak np. specjalistyczny program ochrony zdrowia czy dodatkowy urlop. Ponadto funkcjonariusz, który jest w służbie co najmniej trzy lata, ma możliwość uzyskania dopłaty do wynajmowanego mieszkania albo bezzwrotną zapomogę na jego zakup. Na takie przywileje nie mogą liczyć cywilni pracownicy ABW, bo takich też tu się zatrudnia, głównie w charakterze personelu administracyjnego i pomocniczego. Te osoby po zawarciu umowy o pracę kierowane są bezpośrednio na określone stanowisko.

KOMENTARZE: